Ekigere Awantu Ni Wagengagenda Amasngra

Abasuba

translated by Victor S.O.Warekwa

Kale ino awantu wagendagenda ni waikumbre; amagulu na amakono ni gaamba ansi kiomo entiang’i. Awantu waanguyanga okukira ekigala, ekiiri namba ewuria. Amagulu na amakono gaawanga ampi okukira ewiimo wiona. Amagulu na amakono gafwanananga mu endendegere amawega ne ekizenge; enkumbo na amasigamo; ekisusuguru ne enyingo.

Ekisanyi ni ekitaziro wiawanga  ne ewiala ne ewigere ewitanu- ewitanu. Mu amire ago  oguchachankumu gwawanga ale ne awiala ewindi .Amagulu na amakono gawaanga  ki awaziala.

Wiatunzanianga ku okuginga omuwiri okugia mu ekitereka, mu amaduuka, okuniina emiti ne ewigiri ne emirimo egindi egia okuswetia omuwiri. Ewiimo wino wiasangirizia emirimo giona kugia mu amanzi,kiimo okuirema, okurerenga no okuidika.Ewiimo ewia omumiri wiamenya ne empuriziano elugulwa. Amagulu na amakono  wiasawanga omunwa omwoyo; amatwi okuwurra; enyindo okuunyirizia,amiiso okuwona.

Owulamu wuawu waawanga owulootu ino. Kuno kwagera ewiimo ewindi witanika kuwa ni iyari. Iyari riagera  wireka okuwona owulootu owua amagulu na amakono, wilawira mbwe amagulu gawiira eno neeria. Kutio ewiimo ewindi ewio wiatanika okulonga engira eya kuwilwania no owuvuya.

Olurimi lwatola amagezi kuema ku owuongo, lutanika kugezania omaani aga  amagulu na amakono .

Olurimi lwawola otino,  ori na amaani okukira owundi agati eya amakono na amagulu nanu? Awaziala awawiri wano wasawa omwoyo okuema ku omunwa ni wawola mbwe wariwalootu okukira ewiimo ewindi ewia omuwiri. Amakono gaitoola ni galagana ewiala ewiako ewiliire kandi ewinyerere luwega ni wisekera ewigere ewiri ewimpi. Kuwurra otio, ewigere wiona wianyega ewiala mbwe wiri ewinyerere, kulondekana ne enzala ewigiria. Okutindrana kuno kuagia emberi ku amire amangi. Kuno kwaona empurizanio ne okusangirizia emirimo alala. Okuikululana kuno kwagia emberi ino. Kutio kwagera ekiina kiaetwa kugere empurizanio eirane.

Olurimi lwawutula amagezi mbwe amagulu na amakono gadiewane omukire atukrane. Woona waanganyana. Awandi waagalanga wawe ni emiinyika;  awandi mbwe amakirano aga embiro; owuuko; okuwaya ne omwambe ogwa lugangla. Olurimi lwakola na amagezi okuema ku owuongo, mbwe ewiino ewiwiri ewio widiewane ku entunda. Amagulu na amakono gaganya.

Okudiewana kwaikola muisaka entulo eya oluuzi. Ewiimo wiona wiaikumia ni wiri amatege omuwiri gutazindusiwua ne ekintu- ukintu. Amatwi nago gaategerezia kuwuene, enyindo yaunyirizia eno ne eno no olurimi ng’ina amagezi lwaikaga okuogerera wukala amawiwi ni gaikorre.

Omuyaga gwalanzia amang’ana aga  okudiewana mu embega inee ezia isaka, enyanza ne enzuzi. Entiangi ziaikumia eno nizigingre ensagia eziri ne amantu nyaurere okulagana owuolu. Ekiiri, endwe, ewuria, ensisi, enzovu, etiiga, engamia, eng’ombe eya enziga ndiiire , embewa, eng’ira eya enziga enyimpi, ekichoove, ekigala, enduruchi ne ekisooku ziawangao. Entiangi ezia mu amanzi ezifwana emvuu, envwa, egwina ziazomola emitwe giawu kusanyanta. Enyonyi ki enkanga, ziakuba embaya ziazo ne enyinyi ezindi ziaemba ku emiti. Ekisandikirwa kiaemba enyinga ziona. Embuwi, igonglo, amakwarmo, eriisa wiavula ku ilowa ne emiti. Ekianiavu kiagendagenda mpoola ni luwega isagala rialala eno ne eno. Enkembo ne amaguge gaaduma ku emiti okuema ku ensagia  endala ku eindi.

Namba emiti giona gialagana mbwe gimanyire ekigia emberi. 
Okudiewana kwatanika no olwembo okuema ku omunwa.

Tukola otino tusangaale
Tukola otino tusangaale
Tukola otino tusangaale
Aeniki e isimuko riifu ni ilala

Amagulu na amakono gaivwang’ana okuganya goona agaaza okuwaa, ni awulao ooza okuzira namba okureka  mbwe ekiina kuwutulwe uwiwi.

Amakono nigo agasooka. Gaarigiza ibau ansi. Amagulu gaalagirizwa galonde ibau erio kandi giririze ale okukira.  . Amagulu gaaganyirwa okukola alala ne ewigere gatusie owulagirizi owuwa amakono. Amagulu gaagerenia okuluuma, okugalusia, okulonda ibau gakirwa. Amagulu gaaswesia ibau utono ino. Okuwona otio, ewiala wiasawa omwoyo okuema ku omunwa nikwo witanika okusekera amagulu. Ewiala wiaaseka ino.  Amakono gaalagana owudega wuagio ni gaitumbula kiomo gakirre amagulu. Amakono gaalonda ibau erio garirigiza ale muisaka. Ekintu ekio kiasangazia ino awawangao. Amakono gaagia emberi okulungana amaganga gayo. Amakono gaalonda omusenye mu olundawo olwa omchele, gawisia eusi mu iwuundu eria esindano,  gaatula amafumo no okugomigomia ibao izito okukira. Amagulu gataao ekiwi ekia amiso kieng’ene! Amagulu gaalugula kiomo awaziala wau awanyerere wakola ewintu ewikalu ewiwakirre. Nakuwa kutio amagulu gaingiriziangakiomo ganakira. Oluwa iwaga eria amagulu riatuka, ekigere ekikaate kiasata owusiriginyu ku omusenye male galaga amakono gaginge omuwiri gwona okuemera oluwega olulala olwa owusiringinyu owuo okugia ku owundi. Amakono gaaseka ne ekirega mbwe guo no omurimo omutoono ino. Amakono gaamba ansi  ku omusenye omuwiri gwona ni guri kungulu. Amang’ana gaatanika kuwa amakalu aeniki amiso gawanga ampi ni ilowa kutio okuwona kuwa okunyigu, egundusi yaingira mu enyindo kugera okuitiamuzia kuwaa, amagulu gawanga mu emiyaga aa gatataza ekintu. Gano gawanga amankono kuwona! Awawoni watanika okuemba ni waogerera. Nyayo juu

Nyayo juu
Hakuna matata
Fuata nyayo
Hakuna matata
Turukeni angani.

Amakono agawerenga ni gakola geeza nyingeno gagazre. Gaagaluka gawa emfulu eya ekitigi! Amakono gawurra owululu garekuula omuwiri  gugua ansi pu! Amakono gawuluuka kugere gatukreko omuuka. Gagerenia entunda enyingi ni gakirwa- ukirwa. Amaginga aga enseko gaagira ewigere. 

Enigere wiasawa omwoyo okuema ku omunwa  wiseka wukalu no omwoyo ogufwana ogwa ewikere mu entwigo. Olwa amakono gawurra otio enda yayo yaiya okukira. Mu oluwala lundi amagulu gaagia emberi no okulagana embiro, okuduuma, no okuchaluka, okugawuke gawuke aa omuwiri gutagua ansi namba kalala! Awawoni woona waataza amagulu gau wukalu ne ekisangaalo ekie ekiteena.

Kino kiagera amakono ne ewiala ko witanika kuambwa no okusu no owutinzi.

Nakuwa kutio woona awawaangao waluguula ekintu ekilala. Oguchachankumu

gwatanyika guwa  ale ne ewiala ewindi. Ewiimo wiatukra mbwe okutanyika okwo oguchachankumu kwarete owuitunzi aenika amakono gawesa okuamba ewintu geeza okukira okuluweri. Okurema kwarete amaani aga owuluki.

Owutang’ani owua okuwisia okirre wuaikola ku amire atanu, kiomo iwala eria ewiala ne ewigere riri ku amakono na amagulu.   Woona wamanyirizia mbwe ekiimo wu ekiimo kiri ne ekintu ekia kimanyire geeza okukira. Ewiimo wiona niwiri alala nikwo tuwa no omuwiri. Kutio okukola emirimo alala nikio ekintu ekilamu kandi ekilootu. 

Kugere kutawaa na okudiawana no okwikululana okufwana okwo mu emiigu egiiza ewiimo wiaganyana mbwe omuwiri gugendegende amasingra na amagulu gataze  ilowa, amakono garereze mu emiyaga. Amang’ana gano gaomerezia omuwiri gwona. Awana awatono waganyirwa wagendegende ku amakono na amagulu kugere oluganda lwau lutalawira ensimuko yau.

Ewiimo wiagawana emirimo; amagulu gaewuua  omurimo ogwa okuginga omuwiri; amakono okuamba ewintu ewia emirimo ki embago. Omunwa na amiino okuria ne okugaya ne okumira. Enda yaewua omurimo ogwa okumiga owulungi owuri mu okuria. Enkozowi esigile efukwe enze eya omuwiri, mu ilowa. Mu ilowa emiti ne ensaafu zimere. Amakono nago ganoge ensaafu ni gazitaa mu omunwa. Ah! Kuwuene kane owulamu ne owuisunguzio.

Okuemba, okuseka ne okugambagamba kwarekerwa omunwa. Amagulu gaewua embiro ne okuwaya enkuyo. Okugawa emirimo kuno kwagera omuwiri guwa na amaganga okukira entiang’i ziona mu ekialo kugia eziri enkate.

Nakuwa mbwe ewiimo wiawurizania ku gano wiatia okuoneka okwa empurizanio eyo. Omutwe ni guri kungulu gwaganizwa kuwola mbwe nigwo omukaate okukira ewiimo ewindi ewiri  ansi yaguo. Kutio ewiimo wianigirizia mbwe kiulao ekiimo namba ekilala ekiri ekikate okukira ekindi; ewiimo wiona wiagana. Ku okusigika kino ewiimo wiataa mbwe owululu namba ekisangaalo ekia ekiimo ekilala ne ekia ewiimo wiona. Omunwa gwaganiwua gutawola mbwe kino namba kiiria ne ekiae.Ewiimo wiaemba;

Mu omuwiri gwifu,
awulao omutumwa,
mu omuriri gwifu, 
awulao omutumwa.
Tutunzania aweene
Ifwe ku ifwe
Tutunzania aweene
olurimi no omwoyo gwifu
mpambe nkuambe 
tulonga omuwiri omulamu
mpambe nkuambe 
owudega ne owulala.
Tusangirizia emirimo
tuwe no omuwiriri omulamu
tusangirizia emirimo.
Tuwe no omuwiri omulamu
owulala niwuo amaani gifu.

Luno lwawaa olwembo olwa omuwiri gwona. Omuwiri gukiaemba olwembo olwo na rero okulagana okugawuka okuri agati yayo ne entiang’i namba awaalowa okugendagenda amasingre.

Entiang’i ezindi gazikawona owulootu owua okugeendagenda amasingre. Entiangi ezindi ezio ziamanya mbwe omunwa no ogwa okuria ni ng’ani okuemba yaaya. Ziatanika oluwuga olwau niziganyana mbwe no okuwiwi okugalusia  enkola enkulu.

Owutukre, awantu  waigerera mbwe ni wolondre empurizanio eri  agati eya ewiimo ne kiomo wisangirizia emirimo, owulamu wuawu wuzo okugia geeza.Ni, ni wawarire ewiimo ni wiri mu iyie no owutunzi owutawua wiirana ampi ku enkola ezia entiang’i ezialowa okugendagenda amasengre.


Victor S.O.Warekwa is a self-proclaimed Basuba Cultural ambassador with roots in Mfangano island. He is a trained Kiswahili and C.R.E. high school teacher who speaks two Suba dialects i.e Olusuba and Ekisuva fluently. He is actively involved in the Basuba cultural revival.

De verticale revolutie, of de reden waarom mensen rechtop lopen

The Upright Revolution 4


Dutch (NL)

Ellen Singer, Enrico Koper and Margreet de Roo


Lang geleden liepen mensen op armen en benen, net als alle andere wezens met vier ledematen. Mensen waren sneller dan de haas, het luipaard en de neushoorn. De benen en armen waren closer met elkaar dan alle andere organen. Hun gewrichten leken op elkaar: schouders en heupen; ellebogen en knieën; enkels en polsen; voeten en handen, elk eindigend in vijf tenen of vingers, met een nagel op elke teen en elke vinger. De handen en de voeten hadden dezelfde indeling: vijf tenen en vijf vingers van de grote teen en duim tot de kleinste teen en pink. In die tijd zat de duim dicht bij de andere vingers, net als de grote teen. De benen en de armen spraken elkaar aan met ‘neef’ en ‘nicht’.

Zij werkten samen om het lichaam te dragen waar het ook maar heen wilde; naar de markt of de winkels, bomen in en uit, bergen op en af – overal waar beweging voor nodig was. Zelfs in het water zorgden zij er samen voor dat het lichaam dreef, zwom of dook. Hun relatie was democratisch en gebaseerd op gelijkwaardigheid. Zij konden ook de producten van andere organen lenen, zoals geluid van de mond, gehoor van het oor, reuk van de neus en zelfs zicht van de ogen.

Door hun ritme en probleemloze samenwerking werden de andere delen groen en geel van jaloezie. Zij stoorden zich eraan dat zij hun speciale gave aan de neven en nichten moesten uitlenen. Door afgunst zagen zij niet meer dat de armen en benen hen overal brachten. Samen smeedden ze een complot tegen deze twee paren.

Tong leende een plan van Brein en ging meteen aan de slag. Hij begon zich luidruchtig af te vragen wat het verschil in kracht was tussen de armen en de benen. Wie zou er sterker zijn? vroeg hij zich af. De neven en nichten, die nooit hadden nagedacht over wat de ander had of kon doen, leenden het geluid van de mond en beweerden dat zij belangrijker voor het lichaam waren dan de ander. Dit veranderde snel in beweringen over wie eleganter was; de armen schepten op over de slanke vingers van hun handen en spraken tegelijkertijd spottend over korte, dikke tenen. De tenen overtroefden dit met spottende uitspraken over dunne, uitgehongerde vingers! Dit ging dagenlang door en soms konden de armen en benen niet meer goed samenwerken. Langzaam maar zeker werd het duidelijk dat het allemaal om macht ging. Ze wendden zich tot de andere organen voor bemiddeling.

Tong stelde een wedstrijd voor. Iedereen vond dit een fantastisch idee. Maar wat voor wedstrijd? Sommigen stelden een worstelwedstrijd voor, arm-en-been-worstelen. Anderen stelden een zwaardgevecht, jongleren, rennen of een spel zoals schaken of dammen voor, maar elk voorstel werd uitgesloten omdat het te moeilijk was om uit te voeren of oneerlijk tegenover de ene of de andere ledemaat. Het was wederom Tong die, na het lenen van het denken van Brein, met een eenvoudige oplossing kwam. Elke groep organen zou om de beurt een uitdaging voorstellen. De armen en de benen waren het hiermee eens.

De wedstrijd werd in een open plek in het bos gehouden, dicht bij een rivier. Alle organen stonden op scherp. Ze waren op hun hoede voor mogelijke gevaren en alles wat het lichaam onverwacht kon overkomen nu zijn organen bezig waren met een interne strijd. De ogen keken onderzoekend rond of ze gevaar zagen, klein of groot, ver weg of dichtbij; de oren luisterden ingespannen om de zachtste geluiden op te kunnen vangen, van welke afstand dan ook; de neus maakte zijn neusgaten goed schoon om de gevaren te kunnen ruiken die de waakzame ogen en de luisterende oren zouden ontgaan; en de tong stond klaar om te schreeuwen en te gillen: ‘Kijk uit!’

Wind verspreidde het nieuws over de wedstrijd naar alle uithoeken van het bos, het water en de lucht. De dieren op vier poten waren er het eerst; veel van de grotere dieren hadden groene takken bij zich om aan te geven dat zij in vrede kwamen. Het was een bonte menigte met Luipaard, Jachtluipaard, Leeuw, Neushoorn, Hyena, Olifant, Giraf, Kameel, Watusirund en Kafferbuffel, Antilope, Gazelle, Haas, Mol en Rat. Waterdieren – Nijlpaard, Vis en Krokodil – lagen met hun bovenlichaam op de oever en hielden het onderlichaam in de rivier. De tweepotigen – Struisvogel, Parelhoen en Pauw – flapperden opgewonden met hun vleugels; vogels tjilpten in de bomen, Krekel zong onophoudelijk. Spin, Worm, Duizendpoot en Miljoenpoot kropen over de grond of in de bomen. Kameleon liep onopgemerkt, voorzichtig, zonder haast, terwijl Hagedis rondrende en nooit lang ergens bleef zitten. Aap, Chimpansee en Gorilla sprongen van tak naar tak. Zelfs de bomen en de struiken zwaaiden heen en weer, bogen en stonden om de beurt stil.

Mond opende de wedstrijd met een lied:

Wij doen dit om geluk te vinden
Wij doen dit om geluk te vinden
Wij doen dit om geluk te vinden
Omdat wij allemaal
Uit dezelfde natuur voortkomen.

Armen en Benen beloofden de uitslag te aanvaarden; zonder driftbuien en zonder te dreigen met boycots, stakingen of stiptheidsacties.

Armen bedachten de eerste uitdaging: ze gooiden een stuk hout op de grond. De benen, rechts, links of samen, moesten het stuk hout oppakken en gooien. De twee benen mochten om hun taak uit te voeren op elk moment met elkaar overleggen en hun tenen in elke willekeurige volgorde inzetten – een voor een of allemaal tegelijk. Ze probeerden het stuk hout om te draaien en te duwen; ze probeerden allerlei combinaties, maar konden het stuk hout niet oppakken. Het beste resultaat werd verkregen toen zij het schopten: toen werd het wel een paar centimeter verplaatst. Vingers keken ernaar. Ze leenden het geluid van de mond en lachten en lachten. Armen, de uitdagende partij, pronkten alsof zij deelnamen aan een schoonheidswedstrijd. Ze lieten trots hun slanke uiterlijk zien en pakten het stuk hout op verschillende manieren op. Ze gooiden het ver het bos in, wat een gezamenlijke zucht van bewondering ontlokte aan de deelnemers en de toeschouwers. Ze toonden ook andere vaardigheden: ze pakten korrels zand uit een schaaltje met rijst, ze deden wat draad door het oog van een naald, ze maakten kleine katrollen om zwaardere stukken hout te verplaatsen, ze maakten speren en gooiden deze best ver – allerlei bewegingen en activiteiten waar de tenen alleen maar van konden dromen. Benen konden alleen zitten en zich vergapen aan de behendigheid en flexibiliteit van hun slanke concurrenten. De armen van de toeschouwers klapten in waardering en solidariteit met de mede-armen; het leek wel of het donderde, en hierdoor raakten de benen overstuur. Maar ze gaven echt niet op; zelfs toen ze een beetje sip zaten te kijken en de grote tenen kleine cirkels in het zand tekenden, zaten ze na te denken over een uitdaging die zij konden winnen.

Eindelijk mochten de benen en de tenen vertellen welke uitdaging zij bedacht hadden. Die van hen was eenvoudig, zeiden ze. De handen moesten het gewicht van het hele lichaam dragen van de ene kant van de cirkel naar de andere. Wat een domme uitdaging, dachten de verwaande vingers. Het was een prachtig gezicht. Het hele lichaam was ondersteboven. De handen raakten de grond; de ogen waren dicht bij de grond, waardoor hun zicht werd belemmerd; stof kwam in de neus, waardoor die moest niezen; de benen en tenen zweefden in de lucht: nyayo juu, schreeuwden de toeschouwers, en ze zongen plagerig.

Nyayo Nyayo juu
Hakuna matata
Fuata Nyayo
Hakuna matata
Turukeni angani

Maar hun aandacht was volledig op de handen en armen gericht. Organen die maar een paar minuten eerder een breed palet aan vaardigheden hadden laten zien, konden amper vooruitkomen. Een paar stappen, de handen schreeuwden het uit van de pijn, de armen wankelden, beefden en lieten het lichaam vallen. Ze rustten uit en probeerden het nogmaals. Deze keer probeerden zij de vingers te spreiden om de grond beter vast te houden, maar alleen de duimen konden zich uitrekken. Zij probeerden een radslag te doen, maar die werd afgekeurd omdat die alleen samen met de benen kon worden gedaan. Nu konden de tenen lachen. Zij leenden diepe keelklanken van de mond voor hun lach in tegenstelling tot het piepende geluid dat de vingers hadden gebruikt. Toen ze hoorden hoe smalend de tenen lachten, werden de armen boos en deden ze nog één wanhopige poging om het lichaam te dragen. Maar ze konden geen stap verzetten. Uitgeput gaven de handen en de vingers het op. De benen toonden met plezier hun sportieve bekwaamheid: ze tikten de maat, liepen, renden, sprongen omhoog en ver en lieten het lichaam niet één keer vallen. De voeten van de toeschouwers stampten op de grond om hun goedkeuring en solidariteit te tonen. De armen hieven hun handen op in protest tegen de onsportiviteit van de benen – ze leken wel vergeten te zijn dat zij dit spel zelf waren begonnen.

Maar iedereen, zelfs de toeschouwers, zag dat er iets vreemds was met de handen: de duimen hadden zich uitgestrekt toen de handen het lichaam hadden geprobeerd te dragen en nu waren ze nog steeds gescheiden van de andere vingers. De concurrerende organen gingen net weer lachen toen ze nog iets opmerkten: de afgescheiden duim maakte de handen niet minder efficiënt, integendeel, hun vermogen om te grijpen en te pakken was groter geworden. Wat gebeurde er? Misvorming werd getransformeerd in het vermogen om te vormen!

De organen discussieerden over wie de winnaar was, vijf dagen lang, het aantal vingers en tenen aan elke ledemaat. Maar het lukte hun niet om een duidelijke winnaar aan te wijzen: elk paar ledematen was de beste in wat zij het beste deden; geen van beiden kon zonder de ander. Wat volgde was een filosofische overweging. Wat is het lichaam eigenlijk? vroegen ze zich af, en ze beseften dat ze allemaal samen het lichaam waren; ze maakten deel uit van elkaar. Elk orgaan moest goed functioneren als ze allemaal goed wilden functioneren.

Om een soortgelijke wedstrijd in de toekomst te voorkomen en om te voorkomen dat zij elkaar in de weg zouden zitten, werd er unaniem door alle organen besloten dat zij het lichaam voortaan rechtop zouden laten lopen, met de voeten op de grond en de armen in de lucht. Het lichaam was blij met dit besluit, maar het zou kinderen toestaan om op alle vier de ledematen te lopen zodat zij hun herkomst niet zouden vergeten. Zij verdeelden de taken: de benen zouden het lichaam dragen, maar bij aankomst op de plaats van bestemming zouden de handen alles doen waarbij gereedschap gemaakt of gebruikt moest worden. De benen en de voeten hadden de zware taak van het dragen, en de handen strekten zich uit en gebruikten hun vaardigheden om de omgeving te bewerken en ervoor te zorgen dat voedsel de mond bereikte. Mond, of eigenlijk zijn tanden, zou dan het eten kauwen en het door de keel naar de maag sturen. De maag zou al het goede uit het eten halen en dit in het vatenstelsel gieten, waardoor al het goede eerlijk zou worden verdeeld, tot in de uithoeken van het lichaam. De maag zou daarna alle gebruikte materialen afvoeren naar het afvalsysteem, waarna het lichaam ze in de open velden zou achterlaten of ze zou begraven onder een laag aarde om die te verrijken. Planten zouden groeien en vrucht dragen; handen zouden er wat van plukken en deze in de mond stoppen. Inderdaad, de cirkel van het leven.

Zelfs de spellen en het vermaak werd op deze wijze verdeeld: zingen, lachen en praten werden aan de mond overgelaten, rennen en voetbal voornamelijk aan de benen en honkbal en basketbal werden voor de handen bestemd, behalve het rennen, dat de benen voor hun rekening namen. In de atletiek hadden de benen het grotendeels voor het zeggen. De duidelijke taakverdeling maakte van het menselijk lichaam een geduchte biomachine die met zijn vaardigheden zelfs de grootste dieren te slim af was, zowel kwalitatief als kwantitatief.

Maar de organen beseften dat de permanente afspraken toch tot conflicten konden leiden. Het hoofd helemaal bovenaan kon gaan denken dat het beter was dan de voeten, die de grond raakten, of dat het de baas was en de organen eronder alleen maar zijn dienaren. Zij benadrukten dat wat macht betreft, het hoofd en alles daaronder gelijk waren. Om dit te onderstrepen zorgden de organen ervoor dat alle pijn en blijdschap van elk orgaan door alle andere organen werden gevoeld. Ze zorgden ervoor dat de mond wist dat hij voor het hele lichaam sprak en niet als enige eigenaar wanneer hij ‘míjn dit of dat’ zei.

Ze zongen:

In ons lichaam
Is er geen dienaar
In ons lichaam
Is er geen dienaar
Wij dienen elkaar
Ons voor ons
Wij dienen elkaar
Ons voor ons
Wij dienen elkaar
De tong is onze stem
Houd mij vast en ik houd jou vast
Wij bouwen een gezond lichaam
Houd mij vast en ik houd jou vast
Wij bouwen een gezond lichaam
Schoonheid is eenheid
Wij werken samen
Voor een gezond lichaam
Wij werken samen
Voor een gezond lichaam
Eenheid is onze kracht

Dit werd het Volkslied van het Hele Lichaam. Het lichaam zingt dit tot de dag van vandaag en dit is het verschil tussen de mensen en de dieren – die de verticale revolutie hebben afgewezen.

Na alles wat ze hadden gezien wilden de viervoetige dieren niets weten van deze revolutie. Het zingen was belachelijk. De mond was om mee te eten, niet om mee te zingen. Ze werden de conservatieve partij van de natuur; ze gingen hun gangetje en veranderden hun gewoonten nooit.

Wanneer mensen leren van het organennetwerk dan komen ze ver; maar als ze het lichaam en het hoofd als vijanden van elkaar zien, de een boven op de ander, dan lijken ze meer op hun dierlijke familieleden, die niets wilden weten van de verticale revolutie.


Ellen Singer and Enrico Koper have worked as technical translators for more than twenty years at AzTech Solutions, a small translation agency that provides a wide range of services. Although they mainly work as technical translators, they relish the challenge of projects requiring creativity and rhyming skills, as well as transcreation projects. Ellen and Enrico manage their business and three children together. They attended the First Africa International Translation Conference in February 2019 where they first heard of the Jalada project.

Margreet de Roo moved to Nairobi, Kenya, with her husband in 2003. They returned to the Netherlands in 2012, where Margreet set up her editing business, Maneno tekstredactie (www.maneno.nl). The name of her business reminds her of her time in Nairobi as “maneno” means words or text in Swahili and the logo is a guinea fowl, a bird that is quite common in Kenya. She mostly works as a copy-editor and proofreader and is gaining more and more experience in developmental editing. Every now and then she translates a book from English or German into Dutch.

Dik Duranların Devrimi: Veya, İnsanın Ayağa Kalkışı

The Upright Revolution 4


Turkish

Özden Arıkan


Uzun zaman önce insan da, diğer bütün dört ayaklı hayvanlar gibi kolları ve bacakları üstünde yürürdü. Tavşandan, parstan veya gergedandan daha hızlı giderdi üstelik. Bacaklar ile kollar da diğer bütün organlardan daha yakındı birbirine. Zaten benzer eklemleri vardı: omuzlar ile kalça kemikleri, dirsekler ile dizler, el ve ayak bilekleri, sonra da eller ve ayaklar, hepsinin bitiminde beşer parmak, her parmağın ucunda birer tırnak. Üstelik eller ile ayaklardaki parmaklar aynı şekilde düzenlenmişti, büyük birer başparmakla başlıyor, küçüle küçüle serçe parmakta son buluyorlardı. Bacaklar ile kollar, birbirlerini birinci dereceden kuzen sayardı.

Bedeni taşıyan onlardı, nereye gitmek isterse oraya götürürlerdi onu, çarşıya pazara, ağaçların tepesine, dağların doruğuna, hareket isteyen her yere. Sudayken de tam bir işbirliği içinde bedenin batmadan durmasını, yüzmesini, hatta dalmasını sağlarlardı. Demokratik ve eşitlikçiydi ilişkileri. Başka organların ürünlerinden de yararlanabiliyorlardı pekâlâ: örneğin ağızdan sesi, kulaktan işitmeyi, burundan kokuyu, hatta gözlerden görme yetisini alırlardı.

Onların tutturduğu bu ortak ritim, tıkır tıkır işleyen bu eşgüdüm, bedenin diğer parçalarını kıskançlıktan çatlatıyordu. Kendi dehalarını durmadan bu kuzenlere ödünç vermekten de hoşlanmıyorlardı doğrusu. Kıskançlık öyle kör etmişti ki gözlerini, hepsini bir yerden bir yere taşıyanın eller ile bacaklar olduğunu unutmuşlardı. Sonunda bu iki çiftin arkasından iş çevirmeye başladılar.

Dil, Beyinden ödünç aldığı bir planı hemen uygulamaya koyuldu. Kollar ile bacakların gücünü yüksek sesle karşılaştırmaya başladı. Hangisi daha güçlüydü acaba, merak ediyordu. Ötekinin neyi var, öteki ne yapabilir diye daha önce hiç aklından bile geçirmemiş olan iki kuzen uzantı, şimdi Ağızdan birer ses ödünç almış, kendisinin beden için diğerinden daha önemli olduğunu anlatıp duruyordu. Çok geçmeden bu, kim daha zarif yarışına dönüştü; kollar, ellerinin ucundaki uzun ince parmaklarla övünüyor, bir yandan da ayakların kısa ve küt parmaklarına tepeden bakıyordu. Ayak parmakları altta kalır mı? Onlar da açlıktan bir deri bir kemik kalmış kuzenlerini alaya almaya başladılar! Bu böyle günlerce devam etti, an geliyor, kuzenler birlikte doğru dürüst iş yapamaz oluyordu. Sonunda iş bir güç savaşına dönüştü ve gidip diğer organlardan hakemlik etmelerini istediler.

Bir yarışma yapılmasını öneren, Dil oldu. Harika bir fikir, diye düşündü hepsi. Ama nasıl? Kimi güreşi önerdi – kol ile bacak güreş tutacaktı. Bazıları kılıç dövüşü yapsınlar dedi, sonra hokkabazlık yarışması, koşu yarışı veya satranç, dama gibi oyunları önerenler oldu, ama hepsi de uzantılardan biri için ya çok zor, ya adaletsiz olacaktı. Yine Dil çıktı ortaya, tabii yine Beyinden ödünç fikirlerle. Her organ sırayla bir sınav önerecekti. Kollar Bacaklar kabul etti.

Yarışma, ormandaki bir açıklıkta, bir ırmağın yakınında yapıldı. Tam organları birbirine düşmüşken bedeni gafil avlayabilecek bir tehlike durumuna karşı bütün organlar maksimum teyakkuz halindeydi. Gözler, ta uzaklardan minicik bir tehlike belirirse diye ucu bucağı fıldır fıldır tarıyordu; Kulaklar, en uzak köşeden duyulabilecek en hafif sese hazırlıklıydı; Burun, dikkat kesilmiş Gözleri de, dikilmiş Kulakları da atlatabilecek bir tehlikenin kokusunu yakalayabilmek için deliklerini temizledi; Dil ise tehlike diye haykırıp bağırmaya hazırdı her an.

Rüzgâr, yarışmanın haberini ormanın dört köşesine, suya ve havaya taşıdı. Dört ayaklı hayvanlar ilk koşup gelenlerdi, birçoğu da barışçı amaçlarla geldiklerini göstermek için yeşil dallar taşıyordu. Pars, Çita, Aslan, Gergedan, Çakal, Fil, Zürafa, Deve, uzun boynuzlu İnek ve kısa boynuzlu Buffalo, Antilop, Ceylan, Tavşan, Köstebek ve Sıçandan oluşan rengârenk bir kalabalık toplanmıştı. Suların ahalisi, Suaygırı, Balık, Timsah, bedenlerinin üst yarısını kıyıya yayıp alt kısmını ırmağın içinde bıraktı. İki bacaklılar, Devekuşu, Beçtavuğu ve Sülün, heyecanla kanat çırpıyordu; kuşlar cıvıldayıp duruyordu ağaçlardan; Cırcır Böceği desen, susmak bilmedi bir türlü. Örümcek, Solucan, Kırkayak, Çıyan, yerde veya ağaçlarda sürünerek geldiler. Bukalemun sinsi sinsi dikkatle atarken adımlarını, Kertenkele oradan oraya koşturuyor, nerede duracağını bilemiyordu. Maymun, Şempanze, Goril, bir daldan diğerine atladılar. Ağaçlar ile çalılar bile usulca bir o yana bir bu yana salındı, selam verdi eğilip, sonra birer birer kıpırtısız kaldılar.

Ağız, bir şarkıyla yarışmayı başlattı: Kendi mutluluğumuz için toplandık, Kendi mutluluğumuz için toplandık, Kendi mutluluğumuz için toplandık, Çünkü biz hepimiz Aynı doğadan çıktık.

Kollar ve Bacaklar, sonucu zarafetle kabullenmeye yemin ettiler; kimse oyunbozanlık etmeyecek, boykottu, grevdi, iş yavaşlatmaydı diye tehditte bulunmayacaktı.

İlk sınav Kollardan geldi: Yere bir parça odun attılar. Bacaklar, ister sağ, ister sol, isterse ikisi birden olsun, bu odun parçasını yerden alıp fırlatacaktı. İki bacak, yarışmanın her aşamasında birbirine danışabilir, parmaklarını da ister tek tek, ister topluca işe dahil edebilirdi. Başladılar odunu dürtüklemeye; öbür tarafına döndürmek için uğraşmaya; her türlü bileşimi denedilerse de doğru dürüst tutup kaldıramadılar bile. Yerinden kımıldatmaya gelince, yapabildiklerinin en fazlası bir tekmeyle üç beş metre öteye savurmak olmuştu. Bunu gören El Parmakları, Ağızdan ödünç aldıkları sesle kahkaha üstüne kahkaha atıyordu. Sınavı ortaya atan Kollar, bir güzellik yarışmasında podyuma çıkar gibi kasıla kasıla dolaşmaya, ince narin görüntüleriyle hava atmaya koyuldu ve tabii muhtelif bileşimlerle eğilip eğilip yerinden alıverdiler odunu. Kaldırıp ta ormanın içlerine kadar fırlattıklarında ise yarışmacılarla izleyiciler, hayranlıkla aynı anda topluca bırakıverdi soluğunu. Başka becerilerini de sergiledi Kollar: Bir kâse pirincin içinden mini mini taşları ayıkladılar; iğnelere iplik geçirdiler; daha büyük odunları taşımak için ufak tekerlekler yaptılar; sonra da mızraklar yapıp uzaklara fırlattılar, ki bunların hepsi de Ayak Parmaklarının ancak hayalini kurabileceği işler ve hareketlerdi. Öylece yerlerinde dikilip narin yapılı kuzenlerinin sergilediği mahareti, kıvraklığı hayran hayran izlemekten başka bir şey yapamadı Bacaklar. İzleyicilerin Kolları ise Kol kardeşlerine duydukları hayranlığı ve dayanışmayı ifade için alkış tufanına tuttu onları, Bacakların iyice morali bozuldu. Yine de pes edecek değillerdi hemen: Bir karış suratla otururken bile ayak başparmaklarıyla kuma minik daireler çizerek, kendilerini zafere götürecek bir sınav düşünüyorlardı.

Sonunda bir sınav bulma sırası Bacaklara ve Ayak Parmaklarına geldi. Kolay, dediler. Eller, bütün bedeni dairenin bir tarafından öbürüne kadar taşıyacak. Ne aptalca bir sınav, diye düşündü haddini bilmez El Parmakları. Görmeye değerdi doğrusu. Bedendeki her şey baş aşağı dönmüştü. Eller toprakta; Gözler toprağa yakın olunca görüş açıları ciddi biçimde kısıtlanmıştı; Burna toz dolmuş, arka arkaya hapşırıyordu; Bacaklarla Ayak Parmakları ise havada salınıp durmaktaydı şimdi: Nyayo juu, diye bağırdı izleyiciler ve neşeyle bir şarkı tutturdular:

Nyayo Nyayo juu
Hakuna matata
Fuata Nyayo
Hakuna matata
Turukeni angani

Ama herkesin gözü Eller ile Kollardaydı. Daha birkaç dakika önce inanılmaz hünerler sergileyen bu organlar, şimdi iki metre yolu gidemez olmuştu. Birkaç adım atmışlardı ki acıyla haykırmaya başladı Eller. Kollar sendeledi, titreye titreye durdu ve sonunda bütün bedeni koyverdiler. Biraz dinlenip yeniden denediler. Bu kez yeri daha iyi tutmak için parmakları daha çok açmaya çalıştılarsa da bir tek başparmak yeterince açılıyordu. Çember hareketiyle perende atarak ilerlemeyi denediler ama, bu hareket diskalifiye oldu, çünkü ancak Bacakların yardımıyla yapılabiliyordu. Gülme sırası Ayak Parmaklarındaydı şimdi. Kahkahaları, El Parmaklarının kullandığı cırıl cırıl tonlara kontrast olsun diye Ağızdan kalın, genizsi tonlar ödünç aldılar. Nasıl hor görüldüklerini işitince Kollar küplere bindi ve bedeni taşımak için son bir çabaya giriştiler, çaresizce. Ancak bir adım gidebildiler gerçi. Bitap düşen Eller ve Parmakları pes etmişti. Bacaklar, atletik ustalıklarını göstermekten memnundu: Durup yerlerinde saydılar, hızlı adımlarla yürüdüler, koştular, birkaç yüksek atlama, birkaç uzun atlama hareketi yaptılar ve bir kere bile yere düşürmediler bedeni. Bütün izleyici ayakları onaylama ve dayanışma duygusuyla yere vuruyordu. Kollar, sportmenliğe sığmayan bu davranışı protesto etmek için ellerini kaldırdı, her şeyi başlatanın kendileri olduğunu nasıl da unutmuşlardı!

Gerçi izleyiciler de dahil olmak üzere oradaki herkes, şimdi Kollarda bir tuhaflığın farkına varıyordu: Eller bedeni taşımaya uğraşırken yana doğru uzanan başparmaklar, diğer parmaklardan ayrı, öylece kalmıştı. Rakip organlar tam kahkahayı koyuverecekti ki başka bir şey daha fark ettiler: Ayrık duran başparmak, eli daha zor kullanılır kılmak şöyle dursun, kavrama ve tutma yeteneğini artırmıştı. Nedir bu? Deformasyondan doğan yeni bir formasyonun gücü!

Organlar arasında kimin kazandığına karar vermek için yapılan tartışmalar beş gün sürdü, El ve Ayakların her birindeki parmakların sayısı kadar. Ama ne kadar uğraşsalar da, açık ara kazananı ilan etmeleri mümkün olmuyordu; her organ yapabileceğinin en iyisini koymuştu ortaya; hiçbiri diğeri olmadan yapamıyordu işte. Böylece felsefi fikir yürütmeler başladı: Beden nedir ki zaten, diye soruyorlardı hep bir ağızdan, sonra farkına varıyorlardı ki hepsi birden bedendi; hepsi birbirine bağlıydı. Tek tek her organ düzgün çalışırsa hepsi birden düzgün çalışabiliyordu.

İleride bir daha böyle yarışmalar olmaması için ve bir daha birbirleriyle karşı karşıya gelmemek için bütün organlar bir karara vardı: Bundan böyle beden dimdik yürüyecekti, ayaklarını sımsıkı yere basarak ve kollarını havaya kaldırarak. Beden memnundu bu karardan, yine de çocukların dört ayak üstünde yürümesine izin vermeyi istiyordu ki, ki nereden geldiklerini unutmasınlar. Aralarında görev bölümü yaptılar: Bacaklar bedeni taşıyacaktı, ama beden gideceği yere vardıktan sonra ne yapılacaksa eller yapacak, aletleri onlar tutacaktı. Bacaklarla ayaklar ağır taşımacılık işi yaparken, eller uzanıp çevreyi şekillendirme işini üstlenecek ve yiyeceğin ağza kadar götürülmesinden sorumlu olacaktı. Ağız, daha doğrusu içindeki dişler bu yiyecekleri çiğneyecek ve boğazdan aşağı, mideye yollayacaktı. Yiyeceklerin içinde işe yarar ne varsa sıkıp alacaktı mide, kalanını kanallar ağına gönderecek, işe yarar her şey bu ağ sayesinde bedenin en ücra köşesine, en derindeki kuytusuna kadar ulaşacaktı. Sonra mide, kullanılan malzemeyi atık sistemine iletecekti, oradan beden bu malzemeyi açık alanlara bırakacak veya toprağın derinlerine gömecekti ki bereketlensin toprak. Bitkiler büyüsün, meyve versin; sonra eller toplasın o meyveleri ve yine ağza götürsün. Evet ya, işte yaşam çevrimi!

Oyun eğlence bile buna göre pay edilmişti: Şarkı söyleme, kahkahalar atma ve konuşma ağzın işiydi; koşmak ve futbol oynamak büyük ölçüde bacaklara kaldı; ama beysbol ve basketbolu eller oynayacaktı, gerçi koşan yine bacaklar olacaktı tabii. Atletizmde bacaklar bütün alanları almıştı, daha doğrusu çoğunu. Bu net işbölümü insan bedenini ürkütücü bir biyomakine haline getirdi, öyle ki hem nicelik hem nitelik olarak başarabildikleriyle beden, en büyük hayvanları bile geride bırakır oldu.

Ne var ki organlar, vardıkları bu kalıcı çözümün yine de çatışmalara yol açabileceğini gördüler. Baş ta tepelerdeydi ve yere basan ayaklardan daha iyi olduğu sanısına kapılabilirdi pekâlâ, hatta aşağıdaki organların efendisi olduğunu, hepsinin kendine hizmet edeceğini düşünebilirdi. Güç kudret söz konusu oldu mu, başın da kendi altındaki bütün organlarla eşit olduğunu vurguladılar. Bunu kesinleştirmek için de bir organın duyduğu hazzı ve acıyı hepsinin birden duymasını sağladılar. Ağza da sıkı sıkı tembih ettiler: Şundan bundan ‘benim’ diye bahsederken kendi adına değil, bütün beden adına konuştuğunu bilecekti.

Hep birlikte bir şarkı tutturdu organlar:

Bizim bedenimizde Kölelik yoktur Bizim bedenimizde Hizmetkâr yoktur
Birbirimize hizmet ederiz
Bizden alır Bize veririz
Birbirimize hizmet ederiz
Bizden alır Bize veririz
Birbirimize hizmet ederiz
Dilimiz sesimizdir
Taşı beni taşıyayım seni Böyle kurarız sağlıklı bedeni
Tut beni tutayım seni
Böyle kurarız sağlıklı bedeni
Birlikten gelir güzelliğimiz

Birlikte çalışırız
Kurarız sağlıklı bedeni Birlikte çalışırız
Kurarız sağlıklı bedeni
Birlikten doğar kuvvetimiz

Bütün Bedenin Marşı oldu bu. Hâlâ da söyler beden bu marşı, zaten insanları hayvanlardan, yani dik durma devrimini reddedenlerden ayıran budur.

Dört ayaklı hayvanlar, bütün bunları gördükleri halde böyle bir devrim yapmamıştır. Şarkı söylemek saçmalıktır. Yemek için yapılmıştır ağız, şarkı söylemek için değil ki. İşte bunlar doğanın muhafazakâr partisini oluşturmuş, kendi bildiklerinden vazgeçmemiş, alışkanlıklarını asla değiştirmemiştir.

İnsanlar, organların oluşturduğu bu ağdan bir şey öğrendikleri ölçüde iyi yaşar; ne zaman ki beden ile başı birbiriyle savaşan iki ayrı taraf olarak görür, birini öbüründen yukarıda tutarlarsa, dik durma devrimini reddeden hayvan kuzenlerine yaklaşırlar.

***
Ngũgĩ wa Thiong’o, halen ABD’nin Irvine şehrindeki California Üniversitesi’nde İngilizce ve Karşılaştırmalı Edebiyat dersleri vermektedir. 1938’de Kenya’da, kalabalık bir köy ailesinin çocuğu olarak dünyaya geldi. Hepsi Kenya’da bulunan Kamandura, Manguu ve Kinyogori ilkokullarında okudu ve Alliance High School adlı liseyi bitirdi; sonra Uganda, Kampala’da bulunan Makerere University College (o dönemde Londra Üniversitesi’ne bağlıydı) ve Britanya’da Leeds Üniversitesi’nde öğrenim gördü. Danimarka, Almanya, Britanya, Yeni Zelanda, Amerika ve Afrika’da çeşitli üniversitelerden on Onursal Doktora unvanı vardır. Ayrıca Amerikan Sanat ve Edebiyat Akademisi’nin Onursal Üyesi ve Amerikan Sanat ve Bilim Akademisi üyesidir. Çok yönlü bir entelektüel, bir romancı, deneme yazarı, oyun yazarı, gazeteci, editör, akademisyen ve sosyal aktivisttir. Kitapları: Devil on the Cross; Matigari; Wizard of the Crow (orijinal dili olan Gikuyu’dan İngilizceye çevrilmiştir)

“after & all” by Nehal El-Hadi

and what is dead is the idea that we came from stars, is
the knowledge that we can make the moon unimportant.
what is dying is that dance is our technology—we forget
that the movements of our limbs control the planets and
because of our jerky amnesia, we destroy worlds.

the absence of rivers is the death of songs. and the desert
remembers its scars. only there can you hear the music of
the heavens. the bedouin know this, will not forget, because
only memories survive us. finally, when the stars fall down
flare out land into clumps of rock, that is when we leave.

or, that is when we are left.


Nehal El-Hadi is a journalist, researcher, and producer whose work explores the relationships between the body, place, and technology. She also writes  fiction and poetry that explore similar themes to her academic and journalism work. Her writing has appeared in academic journals, general scholarship publications, literary magazines, and is forthcoming in several anthologies and edited collections. Born in Khartoum and raised in London and Muscat, she currently lives in Toronto. Read more of her work at http://www.nehalelhadi.com.

Revoluția statului drept. Sau de ce umblă oamenii în picioare

The Upright Revolution 4


Română

Iuliana Guillot

Cu multă vreme în urmă, oamenii obișnuiau să umble și în mâini și în picioare, la fel ca toate celelalte creaturi cu patru membre. Oamenii erau mai rapizi decât iepurele, leopardul sau rinocerul. Mâinile şi picioarele erau mai asemănătoare decât oricare dintre celelalte mădulare. Aveau până şi articulații asemănătoare: umeri și șolduri, coate și genunchi, încheieturi și glezne, palme şi tălpi, fiecare terminându-se cu câte cinci degete și pe fiecare dintre acestea crescând câte o unghie. Mâinile și picioarele aveau degetele dispuse în mod asemănător, de la cel mai mare până la cel mai mic. În acele vremuri, degetul cel mare de la mână era mai apropiat de celelalte degete, precum degetul cel mare de la picior. Mâinile și picioarele își spuneau verișoare dulci.

Se ajutau între ele să transporte corpul oriunde voia să se ducă: la târg, la prăvălii, în vârful copacilor şi în vârful munţilor, oriunde trebuia să se deplaseze. Chiar şi în apă colaborau foarte bine ajutând corpul să plutească, să înoate, să se scufunde. Aveau o relaţie democratică bazată pe egalitate. Puteau şi să împrumute funcţiile altor organe cum ar fi vorbirea de la gură, auzul de la urechi, mirosul de la nas şi chiar văzul de la ochi.

Ritmul și coordonarea lor perfectă le făcea pe celelalte organe să moară de ciudă. Acestea erau nemulțumite că trebuie să le împrumute darurile lor speciale verișoarelor lor. Gelozia le-a făcut să nu mai vadă faptul că mâinile și picioarele le duceau peste tot. Au început să comploteze împotriva celor două perechi de membre.

Limba împrumută un plan de la Creier și îl puse imediat în acțiune. Începu să se întrebe, cu glas tare, despre relativa forță a brațelor și picioarelor. Oare cine-o fi mai tare, se întreba ea. Cele două membre verișoare, care nu fuseseră niciodată deranjate de ce avea și ce putea face cealaltă, împrumutară acum glasul Gurii și fiecare începu să strige că era mai importantă decât cealaltă pentru corp. Nu trecu mult și începură să se întrebe cine era mai elegantă. Brațele se lăudau cu degetele lungi și fine ale mâinilor, făcând în același timp comentarii ironice despre degetele scurte și groase de la picioare. Ca să nu fie mai prejos, degetele de la picioare ripostară vorbind batjocoritor despre degetele subțiri ale verișoarelor muritoare de foame! Și așa trecură câteva zile, ceea ce le afecta uneori capacitatea de a lucra eficient împreună. În cele din urmă se puse problema puterii, și atunci au apelat la celelalte organe pentru arbitraj.

Limba propuse o întrecere. Ce idee genială, fură toate de acord. Dar ce fel de întrecere? Unele propuseră un meci de wrestling – brațele contra picioarelor. Altele sugerară o luptă cu săbii, jonglerii, curse de alergat sau jocuri precum șah sau dame, dar fiecare fu respinsă ca fiind prea greu de îndeplinit sau nedreaptă față de unul sau celălalt dintre mădulare. Încă o dată câștigă Limba, care, după ce împrumută gândul de la Creier, veni cu o soluție simplă. Fiecare pereche de mădulare urma să lanseze pe rând o provocare. Mâinile și picioarele fură de acord.

Întrecerea avu loc într-un luminiș din pădure, lângă un râu. Toate organele erau cu ochii în patru ca să nu le pască vreun pericol sau orice ar fi putut lua corpul prin surprindere acum că organele sale erau implicate într-o luptă internă. Ochii pândeau până în depărtare ca să surprindă până și cel mai mic pericol care ar fi putut să apară de oriunde; urechile se pregăteau să audă până și cel mai slab zgomot de la orice distanță; nasul își curăță nările și mai bine ca să detecteze mirosul oricărui pericol care ar fi putut scăpa grijuliilor ochi și atentelor urechi; limba era gata să urle și să strige: Pericol!.

Vântul răspândi vestea întrecerii în cele patru colțuri ale pădurii, apelor și văzduhului. Animalele cu patru picioare au fost printre primele care s-au adunat, multe dintre cele mai mari ținând ramuri verzi în semn de pace. Era o mulțime colorată formată din Leopard, Ghepard, Leu, Rinocer, Hienă, Elefant, Girafă, Cămilă, Vaca cu coarne lungi și Zimbrul cu coarne scurte, Antilopă, Gazelă, Iepure, Cârtiță și Șobolan. Locuitori ai apelor, Hipopotamul, Peștele, Crocodilul își urcară partea din față a corpului pe malul râului lăsând restul în apă. Viețuitoarele cu două picioare, Struțul, Fazanul, Păunul bătură din aripi cu entuziasm. Păsările ciripiră în copaci, Greierele cântă tot timpul. Păianjenul, Viermele, Centipedul și Miriapodul se târâră pe jos sau prin copaci. Cameleonul se strecură pe furiș, cu grijă, fără grabă, în timp ce Șopârla fugea peste tot, fără să stea o clipă locului. Maimuța, Cimpanzeul, Gorila săriră din creangă în creangă. Până și copacii și tufișurile se legănară ușor dintr-o parte în alta, se înclinară iar apoi rămaseră pe rând nemișcate.

Gura deschise întrecerea cu un cântec :
Facem aceasta ca să fim fericiți
Facem aceasta ca să fim fericiți
Facem aceasta ca să fim fericiți
Căci noi toți
Ne tragem din aceeași natură.

Mâinile și Picioarele jurară să accepte rezultatul cu demnitate; fără izbucniri isterice, fără amenințări cu boicotarea, greve sau sabotaje.

Mâinile lansară prima provocare: aruncară un băț din lemn pe jos. Piciorul, stângul sau dreptul, sau împreună, trebuiau să ridice bățul de pe jos și să îl arunce. Cele două picioare putură să se consulte în orice clipă în timpul întrecerii, să-și desfășoare degetele separat sau împreună și în orice ordine pentru a-și îndeplini sarcina. Au încercat să îl răstoarne, să îl împingă, au încercat tot felul de combinații, dar nu au reușit să îl ridice corect. Cât despre să îl deplaseze, nu au reușit decât să îl arunce câțiva metri. Văzând aceasta, Degetele de la mână au împrumutat sunete de la gură și au râs, și au tot râs. Mâinile, competitoarea, s-au fălit ca la un concurs de frumusețe arătându-și siluetele, iar apoi, în felurite moduri, au ridicat bățul din lemn. L-au aruncat departe în pădure, provocând un strigăt colectiv de admirație printre participanți și spectatori. Mâinile și-au demonstrat și alte îndemânări: au cules grăunțe mici de nisip dintr-un bol cu orez; au cusut cu acul; au făurit mici scripeți pentru a deplasa bucățile mai grele de lemn; au făcut niște săgeți pe care le-au aruncat destul de departe; gesturi și fapte la care degetele de la picioare puteau doar visa. Picioarele nu puteau decât să stea și să se minuneze la vederea unei asemeni dexterități și flexibilități ale verișoarelor mai suple. Mâinile spectatorilor bătură din palme furtunos în semn de admirație și solidaritate cu colegele lor, ceea ce supără nevoie mare picioarele. Dar nu aveau să se dea bătute: chiar și în timp ce stăteau acolo morocănoase, degetele cele mari de la picioare desenau mici cercuri în nisip încercând să găsească o probă la care să câștige.

În cele din urmă, veni rândul picioarelor și degetelor acestora să lanseze o provocare. A lor, spuseră ele, va fi simplă. Mâinile trebuiau să poarte corpul dintr-o parte a cercului în alta. Ce provocare stupidă, se gândiră degetele de la mâini cu aroganță. Era o priveliște care merita văzută. Tot ceea ce ținea de corp era cu susul în jos. Mâinile atingeau pământul, ochii erau apropiați de pământ, câmpul viziunii le era mult limitat de marea apropiere față de pământ, le intra praf în nas, ceea ce le făcea să și strănute. Picioarele și degetele acestora pluteau în aer: nyayo juu, au strigat spectatorii cântând cu voioșie.

Nyayo Nyayo juu
Hakuna matata
Fuata Nyayo
Hakuna matata
Turukeni angani

Dar atenția le era fixată pe mâini și palme. Organele care cu doar câteva minute în urmă demonstraseră incredibile îndemânări, de-abia se mai puteau mișca. După doar câțiva pași, palmele urlară de durere, mâinile se clătinară, tremurară și lăsară corpul să cadă. Se sprijiniră și mai făcură o încercare. De data aceasta au încercat să răsfire degetele pentru a se sprijini mai bine de pământ dar doar degetele cele mari reușiră să se întindă. Au încercat să facă roata însă această mișcare fu descalificată deoarece ar fi implicat și picioarele. Venise rândul degetelor de la picioare ca să râdă. Împrumutară tonuri groase, guturale de la gură pentru a contrasta cu râsetele ascuțite pe care le folosiseră degetele de la mână. Auzind râsetele de batjocură, mâinile se înfuriară și făcură o ultimă încercare disperată de a duce corpul. Nu au reușit să facă nici măcar un pas. Sfârșite, mâinile și degetele acestora se dădură bătute. Picioarele își expuseră cu mândrie performanța atletică. Mărșăluiră, tropăiră, alergară, făcură câteva sărituri în înălțime, în lungime, fără a permite corpului să cadă nici măcar o dată. Toate picioarele spectatorilor băteau din picioare în semn de aprobare și solidaritate. Mâinile își ridicară palmele pentru a protesta împotriva acestei manifestări lipsite de corectitudine, uitând în mod convenabil că ele începuseră întrecerea.

Dar toată lumea, inclusiv spectatorii, au observat ceva ciudat la mâini: degetele cele mari, care se întinseseră atunci când mâinile încercau să ducă corpul au rămas separate de celelalte degete. Organele rivale erau cât pe ce să-și reia râsul când observară altceva: nu numai că degetul cel mare acum separat nu scădea eficiența mâinilor, ci le sporea și mai mult capacitatea de prindere și apucare. Ce mai era și asta? Deformarea născuse puterea de a forma!

Dezbaterea dintre organe cu privire la cine urma să fie ales câștigător ținu cinci zile, precum numărul de degete de la fiecare mădular. Dar, deși încercară în toate chipurile posibile, nu se putură hotărî în a declara un câștigător clar, fiecare pereche de mădulare fiind cea mai bună la ce știa ea să facă mai bine, și niciuna nu se putea descurca fără cealaltă. Atunci începu o sesiune de dezbateri filozofice: ce era corpul, până la urmă, se întrebară cu toții, și atunci au realizat că corpul era reprezentat de ei toți împreună și că fiecare făcea parte din celălalt. Fiecare organ trebuia să funcționeze bine pentru ca toți să funcționeze bine.

Dar pentru a preîntâmpina o astfel de întrecere în viitor și pentru a-i împiedica să stea unul în calea celuilalt, toate organele au decis ca de acum înainte, corpul să umble în picioare, cu tălpile strâns lipite de pământ și cu mâinile în aer. Corpul fu mulțumit de această decizie dar le permise totuși copiilor să mai meargă în patru labe ca să nu își uite originile. Sarcinile fură împărțite: picioarele puteau duce corpul însă odată ajunse la destinație, mâinile urmau să îndeplinească toată munca necesară în vederea făuririi sau mânuirii uneltelor. În timp ce picioarele și tălpile îndeplineau sarcina dificilă de a duce corpul, mâinile puteau să se întindă și să își folosească îndemânarea pentru a lucra pământul și pentru a se asigura că mâncarea va ajunge la gură. Gura, sau mai degrabă dinții acesteia, urmau să o mestece și să o trimită prin gât spre stomac. Stomacul urma să strângă toată bunătatea și să o toarne în sistemul său de canale prin care urma să fie distribuită către toate locașurile corpului. Apoi, stomacul urma să preia deșeurile prin sistemul său de canalizare de unde corpul urma să le distribuie peste câmp sau să le îngroape sub pământ pentru a-l fertiliza. Plantele urmau să crească și să dea rod, mâinile să culeagă o parte din acesta și să îl ducă la gură. Oh, da, cercul vieții!

Până și jocurile și distracțiile fură împărțiră pe măsură: cântatul, râsul și vorbitul rămaseră în grija gurii, alergatul și fotbalul cu precădere picioarelor, în timp ce baseball-ul și baschetbalul fură rezervate mâinilor, picioarele nu trebuind decât să alerge. La atletism, picioarele aveau de departe tot terenul pentru ele. Diviziunea clară a muncii transformă corpul omenesc într-o formidabilă mașină organică, depășind chiar și pe cele mai mari dintre animale în ceea ce privește realizările sale cantitative și calitative.

Cu toate acestea, organele corpului și-au dat seama că acordurile definitive la care ajunseseră ar putea totuși să mai nască conflicte. Capul, care stătea deasupra tuturor, s-ar fi putut gândi că e mai bun decât picioarele care atingeau pământul sau că este stăpânul organelor de sub el, care sunt doar servitori. Au subliniat faptul că în ceea ce privește puterea, capul și tot ceea ce era sub acesta erau egali. Pentru a marca acest lucru, organele s-au asigurat că durerea și bucuria resimțită de oricare dintre acestea va fi simțită de toate celelalte. Au avertizat gura că atunci când se adresează vorbește în numele întregului corp și nu în calitate de proprietar al acestuia.

Au cântat:
În corpul nostru
Nu există servitori
În corpul nostru
Nu există servitori
Servim unul celuilalt
Noi pentru noi
Servim unul celuilalt
Noi pentru noi
Servim unul celuilalt
Limbă, glasul nostru,
Susține-mă și te voi ține
Construim un trup sănătos
Susține-mă și te voi ține
Construim un corp sănătos
Frumusețea este unitate
Împreună lucrăm
Pentru un corp sănătos
Împreună lucrăm
Pentru un corp sănătos
Unitatea este forța noastră.

Acesta a devenit „Imnul Întregului Corp”. Corpul îl cântă chiar și în ziua de azi, de aici diferența dintre oameni și animale sau cei care au respins revoluția statului drept.

În ciuda a ceea ce văzură, animalele cu patru picioare nu își doriră această revoluție. Cântatul era ridicol. Gura era făcută să mănânce, nu ca să cânte. Au format partidul conservator al naturii și au rămas la vechile lor obiceiuri fără a le schimba vreodată.

Când oamenii învață de la rețeaua de organe, fac un lucru bun; dar când văd capul și corpul drept părți adverse într-un război, cu unul deasupra celuilalt, încep să se asemene cu verișoarele lor, animalele care au respins revoluția statului drept.


Translator: Iuliana GUILLOT

Holder of a B.A. in English and French Language and Literature and of an M.A. in American Cultural Studies, Iuliana Guillot started out as an EFL teacher after which she gradually migrated towards the field of translation and interpreting. She translates legal, medical and marketing materials but also short stories, autobiographical novels and is part of the team of translators working for FITS, one of the most important theatre festivals in Romania. 

Proofreader: Adina FODOR

Adina Fodor, Ph, D., has been working in higher education international cooperation for the past 12 years, at the same time teaching English for specific purposes and more recently courses of communication for international environments, and delivering trainings on intercultural communication. Her experience in translating and interpreting dates from further back, as this has been a perpetual preoccupation and interest ever since her undergraduate studies in English and French language and literature.

Rö qe mba kunda do tar njaa ne: See gelee ban bba deouje njaa do dee ge tar wa.

Ngambai

Mbaihoguemel Samuel

Ketté ge leou lé deouje njaa asena ge nékundaje ge gol dee so so bee mbata deen d’om gol dee nang lem qe ji dee nang lem to bba njaa né. Deen d’ain ngwod d’unda ëm lem, ngaraou lem qe kasbani lem to. Gol deouje lem qe ji deouje lem to lé to mbor nan’d deb ba. Kuru gol deouje lem qe kuru ji deouje kârâ to asena qe do bag deouje lem, qe mër rèeng deouje lem to. Kil ji qe ta keji deouje qe kwöji ngonn gol qe kem kil ji deou, qe ji deou , qe gol deou qe nganneeje deen mi-mi lem qe elji qe elgol deouje kârâ to kenneng lem to. Ji deouje qe nganneeje lem ge ngann gol deouje lé d’asena ya rai-rai. Mee ndea genn lé kon ji deou lé to mbor nganneeje ‘g deb, kon gol deou kârâ to togebé ya lem to. Gol deouje qe ji deouje ndaà deen pana, deen to njemeekonje.

Deen d’oré nan mès ndaà d’unn ro deou lé d’aou né loo ge méee ndigi asena qe loo ra gadje’g lem, loo néndogoje’g lem, d’unnee d’aou sea tàr loo ge al kag ése loo ge in do mbal ‘g uru nang, looje lai ya ge yeen ndigi k’aou kenneng ndaà deen ra sea togebé ya. Lée dann mann’g kârâ, deen d’oré nan mès d’aree in do mann’g tàr, esé d’aree alèe mann lem qe and mee mann’g lem to. Deen d’om meen de nan’d sad tobei d’oré nan mès loo kula noji nan’d le dee. Deen d’askem deji barkemroje ge rang qe mba k’oré se dee mès do kula ge neelé asena qe ndu deou ge in qe reou ge to tâ deou’g esé ndu ge in ge reou ge ro mbi deou’g esé bain né ge in qe reou ge ro em deou ‘g lem qe k’oo loo qe in ge reou ro kem deou ‘g lem to.

Loo ge deen d’oré nan mès esé d’om nan’d sad togebé ndaà ar njé ge rang lé ra se dee nii yaan tobei deen d’enji njé meekonje neelé bein-bein to. Takenji nii ge to mee dee’g neelé ar kem dee tö sum-sum lal kar dee ger to ge gol deou qe ji deou bba d’unn dee d’aou se dee ge yô ge neen bée el. Gelee ge neen bba, deen d’unn kudu kon njuman woji do gol deou lem qe ji deou lem to.

Ndon deou unn kudu k’aou kinga kàa- do- deou qe mba sang goso kon njuman lea. Yeen deji rea tâ qe ndea ge boi wel woji ne do né ge golje deen qe jije d’askem ra. Yeen deji rea tâ pana: see dann dee deen ge joo neelé see nan bba singà yaan uru do maree wa. Njemeekonje ge to golje qe jije neelé deen ndiman ndu ro tâ deou’g tobei deen pana: Jeen lé n’to maji dum mbuna barkemroje ge rang lai. Deen tel deji ro dee ta pana: see nan bba ngal to danna ndigi-ndigi mbuna mareeje’g wa. Jije d’unda kàr dee pana: ngann ji neenje lé ar danna ndigi-ndigi, tobei deen tel pa qe ta kogo pana: ngann golje ndàa gwöji tobei deen ndër do nan’d lem to. Ngann golje lé d’in d’illa kenneng pana: ngann jije lé ëng këng-këng asena qe deou ge bbo tolèe bée. Njuman neelé to meen dee’g ar kurée eou ar loo k’om nan’d le dee sad qe mba ra kula to ge ketté lé goto. Géee ge gogo ndàa deen sang reou qe mba deji ro dee ta k’oo see nan bba askem kuru do mareeje’g wa. Ndàa deen sang reou d’inga barkemroje ge rang qe mba kar dee d’illa kag do ta ge neelé d’ar dee.

Ndon deou lé ya bei tel pana: maji kar dee ra né naa-singà qe mba k’oo see nan bba a kuru do mareeje’g wa. Barkemroje ge rang lé d’om sea naa do’g tobei deen pana to takenji ge maji yaan. Nê see ddi bba to né ge kem ra wa. Njé ge nanje pana: Rö – nan bba to né naa-singà ge maji kar jije qe golje d’illa do nan’d. Njé nge rang pana, maji ra né naa-singà qe kiambas bba esé ngwod bba maji kar dee ndum né nan esé né naa-singà ge asena qe ra néndamje qe mba ndum né naa. Ndon tel aou ro kàa- do- deou’g ya bei ndàa teen qe takenji ge rang tobei pana: maji kar nana kârâ mbuna jije qe golje lé ya teen qe né naa-singà lea qe mba dum né maree. Jije ge golje lé deen pana, maji ra togebé ya.

Loo ra né naa-singà neelé to meekör’g mbor mann kuu’g deb. Barkemroje d’ishi pèrèrè qe mba kar né ge majel kara kârâ teen do daro ‘g el loo ge jije qe golje d’aa ra né naa-singà neelé. Kem deou ishi pèrèrè qe mba ra kula lea qe mba tenn mee kör neelé qe mba k’oo boo lee né ge majel a teen ndàa qe mba kosee reou ge rang. Mbi ndàa tuga mbia gèng ishi né pèrèrè qe mba kar boo lee kàa né ge majel a bbar ndàa qe mba karee og léee lem to. Em-deou ndàa kodèe reou emee aree ar ngàt-ngàt ishi né pèrèrè mba kar boo lee né ge kem oo el esé mbi oo el ndàa yee a taa bain qe mba kula dee to ge né ge majel aou ree qe mba kar dee d’wa né do gol ro dee to. Ndon – deou ndàa gol do rea ishi pèrèrè qe mba ra né wel-wel loo ge né ge majel a kuba dee nang bus.

Lël unn sôr né naa-singà neelé and aou né mee körje ge lem aou né dann mannje’g qe looje lai-lai lem to. Bee bba daje ge mee wala’g ge gol dee so-so lé teen qe barkem kagje ji dee’g asena qe nétwoji ge kan kula noji nan’d bba ree d’inga dee né loo nee naa-singà ‘g neelé. Daje qe kudu dee kudu dee taa loo pel-pel. Deen ge gaji dee ngal- ngal lem qe deen ge gaji dee göjo- göji lem to.Deenje bba neen ya: ëm lem, ngaraou lem, kasbani lem, maakör lem, toboin lem, rigem lem këre lem, pulapula lem, jamal lem arkas lem qe yeg lem, lia lem qe baila lem, bbëd qe bangla lem to. Deen ge dann mann’g asena qe ab lem màar lem qe kanjije lai ya d’or do dee tar dann mann’g tobei d’yan ro dee bura dann mann’g qe mba k’oo ne né naa-singà neelé lem to. Daje ge gol dee joo- joo asena qe miro lem, tanji lem, ra rolel d’isa né bag dee mir-mir lem to. Elje qe gel dee –gel dee ra kam kagje d’aree bbar mir- mir lem to. Ndiri korje d’os pa qe kàrje lai ya mee ndea genn lé lem to. Gadmagarje qe ngann kuruje ge tèn –tèn ge d’ag nang esé kululuje d’aou qe looje lai-lai do kagje ‘g lem qe dalèe qe taa mee dee nang qe looje lai lai lem to. Lia ndàa yee illa méeen pon njaa lom-lom tenn loo sô-sô nê baila ndàa ain qe looje lai-lai ar loo asée el lem to. Bbëdje qe banglaje tal kagje d’om yô ge neen lem to. Loo ge boo lee I tenn do kagje oo ndàa lël aou se dee ge yô ge neen tobei lam ndàa loo tel ar nding lem to.

Tâ deou bba or ta reou loo né naa-singa ge neelé qe pa kos togebé pana:

Jeen n’ra togebé qe mba shi né qe rolel
Jeen n’ra togebé qe mba shi qe rolel
Jeen n’ra togebé qe mba shi né qe rolel
Mbata jeen lai lé j’in ginn koji ge kara ba

Jije deen qe golje d’unda ndu dee nan’d mânn né ro dee qe ndu noji tobei deen pana: kand né naa-singaà neelé deou a ra ong kenneng el lem, a ra dingam kenneng el lem, a ra karee tuji el lem, a ra qe ji ngao mbad el lem to.

Jije ya d’unn kudu né naa-singà neelé ketté. Deen d’unn ddugru kag d’illa nang ndàa deen deji golje qe mba kar dee d’unda singà dee nan’d d’unn d’illa rang. Golje ge dokol qe dogel d’inga nan d’or sôr nan’d tobei d’inga ngann golje qe mba kôré nan mès ndaa qe mba kunn ddugru kag ge to né naa-singà neelé killa rang. Loo ge d’inga nan togebé ndàa d’unda singà dee nan’d nê loo kunn ge tàr killa rang lé léee dum dee tès. Loo k’aou né ge ketté kârâ goto lem loo tel né ge gogo kârâ goto lem to. Nduburu ya bba deen nduburu bël bee bbo loo rea ge rang goto. Loo ge jije d’oo togebé ndàa deen ndiman kogo ge to tâ deou ‘g tobei deen kogo né golje mbata d’askem kunn ndugru kag neelé ge tàr el. Jije njaa gaman, kogo , ra rolel tobei tel d’unda ro dee nan’d ndàa deen d’unn ndugru kag neelé d’unda m’ari d’illa rang ar kem daje lai ya turu ge do dee’g togebe to. Deen ra neje ge rang ya bei, d’wa néso ge d’ula qe ngö bura mee nang ‘d d’or raga lem, d’ula kulà kem bolo libri’g lem to. Deen ra neje ge guburu qe mba kodo né kagje ge boi-boi lem to. Deen ra ningàje qe mba tur karee aou eou yaan lem deen ra neje bula ge ngann golje d’askem ra el lem to. Golje ndàa kem dee ya bba d’ishi d’oo ne né ge njemeekonje le dee ge ngal ndigi-ndigi asena qe deouje ge lab or dee bee d’aou ra. Daje lai ge ree loo né naa-singà ge neelé d’unda ji dee rab-rab d’ula ne ronduba do jije’g to. Nê lee bee ya kârâ loo ge d’aou d’unda ji dee togebe ndàa, ngann golje d’aou gër nang qe mba teen qe né naa-singà le dee ya lem to.

Mee karee ge nee ndàa deen d’yan tareou d’ar golje qe ngann golje qe mba teen qe né naa-singà le dee nga. Deen pana : kan neenje ndàa to né ge lam ba bée. Deen d’woji gad loo nang gir-gir tobei d’ula jije pana maji kar dee d’wa kagro deou lé bura ya njaa ne gang loo’g neelé. Jije pana, né naa-singà mbë ge ban bba togebé wa. Maji tenn k’oo bba. Neje lai ge to kag ro deou ‘g lé tel rea wagsa. Jije ge to kagro deou’g lé oso nang rëb. Kem deou tel ge nang ar loo karee oo loo qe kuree lé goto. Korö uru em deou ‘g aree kès aou nang ddeng-ddeng. Golje ge ngann golje ndàa deen tel ro dee ge tàr: nya ya juu. Daje lai ge ree loo né naa-singà ‘g neelé d’ur kii wel- wel tobei deen pana:

Nyayo nyayo juu
Hakuna matata
Fuata nyayo
Hakuna matata
Turukeni angani

Takenji le dee lai lé to ge do jije qe ngannjije ya goo kara ba. Barkemroje ge twoji ro dee kem mardeeje ge neelé ya loo qe mba kar dee d’unn kagro deou qe mba ra né naa-singa neelé goto ge ban bba bee wa. Loo ge d’wa lam ya ndàa ji dee wei përeg, d’aou né yo-yo neen neen ndàa dyan kagro deou lé d’aree unda nang rib. Loo ge d’wa ro dee lam ndàa deen tel ree d’unn ya bei tobei deen pana maji teen qe ngann jije lé yerere bba banelle j’aa kunn né bei nê konji ya qe karee ba bba teen rea ge raga nê deen ge lai ndàa léee goto. Deen ndigi ra né gir-gir bba qe mba kunn né kagro deou lé bei nê léee neelé gol bba askem la se dee do’g bei bee ndàa léee goto ya tobei. Leeegenee ndàa golje qe ngann golje nga bba d’unn kudu kogo jije. Deen d’aou ndiman kogo ro tâ deou’g tobei deen kogo toso qe goo dee goo dee. Leeegenee ndàa ong in qe jije püü ar dee tel d’aou qe mba kunn kagro deou lé gogo ya bei nê loo ge d’unn lé d’askem k’od né ddegesè el ya saar. Jije qe ngann jije d’enji pi ndàa d’uba né naa-singà neelé d’yan. Léeegenee bba golje qe ngann golje ra rolel twoji né néger le dee. Deen ra rolel d’unn gol për lem, tàl tàr d’ain gwod lem , deen tàl ge tàr lem ge nang lem d’unn né kagro deou lé lal karee oso nang. Golje qe ngann golje lai ge ree loo né naa-singà’g neelé tuba nang d’aree ddang yir-yir d’oso né ginn golje’g tobei deen twoji to ge d’om se dee nan’d sad lem to. Jije d’unn ji dee ge tàr tobei deen pana: né ge sein golje aou raije lé to léee’g el nê mee dee wei lal kar dee ger to ge deen ya bba ra neelé ketté to.

Léee ge nee lé, deen ge njera né naa-singàje qe deen lai ge ree loo né naa-singà ‘g neelé d’inga néndoo kara. Loo ge jije qe ngann jije d’aou qe mba k’unn kagro deou neelé ndàa kon ji or rea qe karee. Barkemroje ge nje ra jang je d’om nan’d d’aou kogé mbata deen d’enji to ge konji ge or rea qe karee neelé a kor singà dee nê loo ge yee or rea qe karee neelé ndàa ar singà jije qe ngannjije lé in do maree’g ge ketté-ketté togebé. Deen deji ro dee ta pana see ddi bba togebé wa. Konji or rea ge raga ya nê singà dee in do maree ‘g ge ketté –ketté.

Mban bba qe mba kar dee d’ula dee see nan bba teen kor non mareeje’g wa ndaà deen m’ain nan ta do’g as ndo mi twoji né ngann jije ge mi lem qe ngann golje ge mi lem to. Bee bba loo ge deen tenn d’oo togebé ndàa loo killa ta do nan’d goto. Barkemro ge rara kârâ ra kula ge woji dea ya. Tobei deen kara kara lai lé d’oré nan mès lem to. Bee bba ar takenji kemkàr ge rang ree oso do maree’g ar dee togebé: see kagro deou lé see to ge ddi wa. Loo ge deen deji ro dee ta togebé ndàa deen d’illa kenneng pana: Kagro deou lé to jeen ya kara kara lai tobei jeen j’and mee nan’d ge yo ge nee lem to. Barkemro deou ge kara njaa maji ndàa reaje lai lé a k’aou maji ya to.

Bee bba qe mba kar né ge togebé lé tel teen do ci’g ndo ge rang bba illa né kag non si’g el ndàa jeen j’unn ndu si qe mba kar kagro deou lé golje d’unnee tàr njaa sea lem ji deou a to ge tar lem to. Bee bba kagro deou lé rea lelee yaan mbata ndukunn neelé, nê yeen pana , qe mba kar meen ngannje wei do loo ge jeen j’in kenneng lé el ndàa deen d’a njaa gol dee so ya. Bee bba barkemroje k’ai nan kula ge d’a ra qe léee- léee lem to. Golje d’a k’aou qe deou loo ge yeen ndigi k’aou kenneng nê loo ge deou ishi nang mban ndàa, to ta le jije qe mba ra kulaje lai ge yeen woji kwoji ra. Loo ge golje d’a kodo deou k’aou sea rara kârâ to ta le jije qe mba sang néso qe mbata tula tâ deou’g neelé lem to.

Tâ deou a so né ndàa a kula né qe reou ge ro gwos deou’g qe mba karee aou kei –boo ciin ‘g. Kei boo-ciin neelé a kor mannee ge maji qe mba karee njaa ro deou’g. Tobei ciin ndàa deou a k’aou dubu mee ndö’g qe mba karee ar do nang singà lem to. Bee bba loo ge kam nainje a teen ndàa, ji deou a k’aou sang qe mba ree kul né deou lem to. Bee ya yee bba to reou shi do nang nee le deou.

Léee bee ya kârâ, barkemroje pana: néje lai ge j’or kemee neelé kârâ banelle a tel to néjog mbuna si’g ya bei. Do deou askem pana nee bba n’ishi tàr ddoi mbata golje ndàa d’aou njaa nang ndàa nee ya bba n’to mbai do barkemroje lai mbata deen lai lé d’ishi gel nee ‘g nang. Nê deen pana, boo lee woji do kuru do nan ndàa deen lai ya d’asena boo njekuru do maree goto. Bee bba deen tel ya tobei, qe mba kar tapa si neelé to njang ndàa loo ge barkemro kara inga doo ndàa jeen lai ya ro si a ddiri njig-njig to. Deen d’illa mbër d’ar tâ deou d’ula pana: a ra né qe doroi el nê jeen lai ya bba j’aa k’omje nan’d qe mba ra.

Deen d’os pa pana
Mee kagro deou lé,
Barkemro deou ge a to ngonn njéshi le maree lé goto
Mee kagro deou lé,
Barkemro deou ge a to ngonn njéshi le maree lé goto
Jeen n’la qe nan ge yô ge neen
Jeen ya lai
Jeen n’la qe nan ge yô ge neen
Jeen ya lai
Jeen n’la ge nan ge yô ge neen
Ndon ge to ndu si lé
Maji kari w’am ge roi’g ndàa ma kârâ ma k’woi ge rom ge to
Jeen j’ar kagro si ar ngàt-ngàt
Maji kari w’am ge roi ‘g ndàa ma kârâ ma k’woi ge rom’g to
Jeen j’ar kagro ro si ar ngàt –ngàt, maji le daro lé to k’om nan’sad
J’oré nan mès j’aou ra kula mba kar kagro ar ngàt-ngàt
J’oré nan mès j’aou ra kula mba kar kagro ar ngàt –ngàt
K’om nan’d sad bba to singà si.

Yee bba to goso pa ge woji do daro. Pa neelé bba kagro os aree twoji kunda ro bbed le deou qe nékundaje ge rang lem qe deen ge ndigi shi qe do dee ge tar el lem to.

Lee togebé ya kârâ deen ge gol dee so-so lé ndigi kar do dee to ge tàr el ya saar. Pa neelé tel to nékogo ba ar dee. Tâ deou lé to mba néso boo qe mba kos né pa el. Né ge meen dee on byan do ‘d lé ya deen d’ar kenneng njang boo loo tel takenji le dee rang lé goto.

Loo ge deouje d’om nan’d sad do kula ge barkemro deeje d’aou ra ndàa kula neelé aou maji nê boo lee kagro deou qe do deou d’aou naji nan to ge ma m’uru do m’aremje ndàa léee neelé jeen tel asena qe njemeekonje le si ge to ge daje ge mbad ro qe mba kar do dee tel to ge tàr bee ya lem to.


Mbaihoguemel Samuel

La revolucia vertikaliĝo: jen kial la homoj paŝas rekte

Esperanto

Antonio Riccio

Antaŭ longa tempo la homoj kutime iris krure kaj brake, same kiel ĉiaj kvarmembraj kreitaĵoj. La homoj estis pli rapidaj ol leporo, leopardo aŭ rinocero.

Kruroj kaj brakoj estis inter si pli proksimaj ol aliaj korpopartoj: inter ili la artikoj similis: ŝultroj respondis al koksoj; kubutoj al genuoj; maleoloj al pojnoj; piedoj al manoj, ĉiu kun kvin unghavaj fingroj. La fingroj, de halukso kaj polekso ĝis etfingro, same sekvis unu la alian. Dum tiuj tagoj la polekso, same kiel la halukso, estis pli proksima al la aliaj fingroj.

Kruroj kaj Brakoj konsideris sin mem kiel parencojn.

Helpante sin reciproke, ili ebligis, ke la korpo laŭvole iru ĉien: iri al bazaro, butikumi, grimpi supren-suben sur arbon aŭ monton, konklude moviĝi ĉiŭdirekten. Eĉ en la akvo, ili laboris en konsento por helpi la korpon flosi, naĝi aŭ subnaĝi.

Iliaj interrilatoj estis bazitaj sur demokrateco kaj egaleco. Ili povis ankaŭ deprunti funkcion de korpaj organoj, nome: paroli buŝe, aŭdi orele, flari naze kaj eĉ vidi okule.

Ilia perfekta kaj stabila akordiĝo igis la aliajn korpopartojn verdaj de envio.
Tiuj malamis cedi al la parencoj siajn apartajn talentojn. Ĉar Kruroj kaj Brakoj kelkfoje ilin anstataŭis, ili estis blindigitaj de ĵaluzo.

Do tiuj komencis intrigi kontraŭ la du paroj.

Lango adoptis tiun planon de Cerbo, kiu tuj estis plenumita.
Ĝi laŭte komencis sin demandi pri la realaj povoj de Kruroj kaj Brakoj. Ĝi sin demandis, kiu estas el ili la plej forta.

Nu, ĉiu paro da membroj, kiu neniam turnis sian atenton al tio, kion la alia faras aŭ povos fari, nun diris buŝe, ke ĝi estas por la korpo la plej grava.

Post iom da tempo ili komencis interdisputi pri la eleganteco; Brakoj laŭdis la longajn maldikajn manfingrojn, poste kontraŭe, ili parolis kun moka tono pri la mallongaj dikaj piedfingroj. Tiam la piedfingroj prete reagis dirante moke, ke la maldikaj manfingroj havas aspekton de malsatantoj. Ĉar tio longe daŭris, ili ne plu kunlaboris en plena akordo.
Sume la afero precipe koncernis la povadon; nu ili turnis sin mem al aliaj korpopartoj por arbitracio.

Lango proponis konkurson.
Kia brila ideo!, ĉiuj konsentis. Nu, kion fari?

Kelkaj proponis matĉon de wrestling – lukti per kruroj kaj brakoj.

Aliaj konsilis, ke oni skermu, ĵonglu, kuru, ludu ŝakojn aŭ damojn, sed ĉiuj proponoj estis malaprobitaj, ĉar ili estis malfacilaj por aranĝo aŭ malbonaj por unu aŭ la alia membro.

Ankoraŭfoje Lango ŝtelis ideon de Cerbo kaj prezentis facilan solvon. Laŭvice la du paroj proponos defion.

Kruroj kaj Brakoj tion akceptis.

La konkurso havis lokon en senarbejo ĉe rivero. Nun kiam kelkaj korpopartoj sin okupas pri la interna defio, ĉiuj organoj iĝis tre singardaj por eviti, ke la korpo falu en danĝeron.

Okuloj atente ĉirkaŭrigardis por ekvidi ĉian danĝeron, eĉ la malplej seriozan aŭ proksiman;
Oreloj estis pretaj aŭdi sonojn, eĉ la malplej percepteblajn, ĉar malproksimaj;

Nazo purigis la naztruojn, ĝi estis la plej taŭga por flarsenti la danĝerojn, kiujn preteratentis vidado kaj aŭdado;

Lango pretis kriegi alarmon.

Vento disvastigis la sciigon pri la konkurso en ĉiuj anguloj de la arbaro, akvo kaj aero. La kvarpieduloj estis la unuaj, kiuj kolektiĝis, multaj el la plej grandaj kunportis verdajn branĉojn por montri, ke ili alvenis en paco.

Estis bunta svarmo da Leopardoj, Gepardoj, Leonoj, Rinoceroj, Hienoj, Elefantoj, Ĝirafoj, Kameloj, longkornaj Bovoj kaj kurtkornaj Bubaloj, Antilopoj, Gazeloj, Leporoj, Talpoj, kaj Ratoj.

Akvaj Bestoj, Hipopotamoj, Fiŝoj, Krokodiloj, parte emerĝante kuŝigis sian supran parton de la korpo sur la riverbordo.

Dupieduloj,Strutoj, Meleagroj kaj Pavoj, vigle svingis la flugilojn; Birdoj sur arboj pepadis; Griloj senhalte kantadis.

Araneoj, Vermoj, Miriapodoj, krablis sur teron aŭ arbojn.
Kameleonoj ŝtele, singarde, lante iris, dume Lacertoj rapidkuris tien kaj tien kaj neniam haltis ĉe loko.

Simioj, Ĉimpanzoj, Goriloj, saltadis de branĉo al branĉo.
Krome Arboj kaj Arbustoj delikate ondiĝis tien kaj reen, kliniĝis, kaj fine restis senmovaj laŭvice.

Buŝo malfermis la konkurson kun kanto:

Ni tiel faras por esti feliĉaj
Ni tiel faras por esti feliĉaj
Ni tiel faras por esti feliĉaj
Ni ĉiuj egale devenas de sola Naturo

Kruroj kaj Brakoj promesis akcepti trankvile la verdikton, kaj do ili ne kapricos nek faros bojkoton nek faros strikon nek faros lantecan strikon.

Brakoj prezentis la unuan defion: ili terenĵetos lignopecon. La dekstra aŭ maldekstra kruro, aŭ la kruroj kune, devos preni de la tero la lignopecon kaj poste ĝin forĵetos.

Dum la provo ili povos laŭvole interkonsiliĝi kaj uzi la piedfingrojn, kune aŭ aparte, por ke tiuj helpu plenumi ĉiamaniere la taskon.

Nu, ili penis ruli kaj ŝovi la lignopecon; malgraŭ ĉia klopodo ili ne sukcesis ĝin preni de la tero: entute per piedbatoj ili sukcesis nur ĝin movi antaŭen je kelkaj coloj.

Tion vidante, la manfingroj, per buŝo, komencis ripete eligi sonojn de ridado.

Post kiam la defianto Brakoj paradis per sia svelta aspekto, kvazaŭ ĝi partoprenus en konkurso pri beleco, per sinsekvaj pluraj manieroj ĝi prenis de la tero la lignopecon. Kiam ili ĝin ĵetis foren en la arbaron, spektantoj kaj konkurantoj eligis kune ekkriojn de admiro.
Poste ili montris aliajn talentojn:

ili plukis tre malgrandajn sablerojn de bovlo por rizo; ili tredis fadenojn en kudriltruojn; ili faris tre etajn puliojn por movi la plej pezajn lignopecojn; ili faris kelkajn lancojn, kiuj estis ĵetitaj ŝufiĉe malproksimen; konklude ili per manfingroj povas fari, kion Kruroj povas fari per piedfingroj nur en sia imago.

Nu al Kruroj restis nur admiri elmontradon de lerteco kaj fleksebleco fare de la parenco per sveltaj manoj. La brakoj de la spektantoj aplaŭdis tondre, en signo de estimo kaj solidareco, siajn similulojn, kio tre konsternis Krurojn.

Tamen ili ne sin sentis venkitaj: ja kvankam ili estis tie ankoraŭ iom tristaj, farante per la dikaj piedfingroj svagajn cirkletojn sur la sablo ili elpensis la plej bonan el la defioj.

Fine por Kruroj kaj piedfingroj venis la vico prezenti defion. Ili mem asertis, ke ilia defio facilas: la manoj devos pasigi la tutan korpon tra ringego.

La arogantaj manfingroj opiniis, ke la defio tre facilas. La spektaklo estas vidinda.

La korpo estis tute renversita. La manoj tuŝis la teron; la okuloj estis tiel proksimaj al la tero, ke ili ne plu povis plene ĉirkaŭrigardi; la polvo en la naztruoj kaŭzis ternojn; Kruroj kaj piedfingroj moviĝis en la aero tien kaj reen. “Nyayo juu” laŭte kantis gaje la spektantoj:

Nyayo Nyayo juu
Hakuna matata
Fuata Nyayo
Hakuna matata
Turukeni angani

Samtempe ĉiuj fiksis sian atenton sur Brakoj kaj manoj.
Tiuj, kiuj antaŭ nelonge jam montris posedi multon da eksterordinaraj talentoj, nun pene sukcesis antaŭeniri je unu jardo.

Post malmulte da paŝoj la manoj eligis krion de doloro kaj Brakoj ŝanceliĝantaj balanciĝantaj lasis fali la korpon.

Ripozinte iom, ili faris novan klopodon.

Ĉi-foje oni penis disetendi la fingrojn, por ke ili gluiĝu pli bone al la tero, sed nur la poleksoj estis etenditaj kun sukceso.

Poste ili klopodis moviĝi kiel ĉarorado, sed ĉi tio ne estis permesata, ĉar tiu moviĝo postulas ankaŭ la uzon de Kruroj.

Nun estis la vico por la piedfingroj ridi. En komparo kun la manfingroj, kiuj jam ridaĉis, ili ridis gorĝe.

Tre koleraj pro ilia malŝato, Brakoj penis forte movi la korpon. Sed ili ne estis kapablaj fari paŝon. Lacegaj, manoj kaj fingroj kapitulacis.

Nun la feliĉaj Kruroj elmontris siajn atletajn talentojn: ne lasante fali la korpon, ili surloke takte batis per la piedoj, trotis, kuris, saltadis en alto kaj en longo.

Ĉiuj piedoj de la spektantoj komencis piedbati la teron en signo de ŝato kaj solidareco.

Tiam Brakoj levis siajn manojn por protesti kontraŭ tiu ne sporta konduto; oni forgesis intence, ke nun estas ilia vico sin elmontri.

Nu ili ĉiuj, inkluzive de la spektantoj, rimarkis strangaĵon pri Brakoj: la poleksoj, kiuj estis etenditaj kiam la manoj klopodis movi la korpon, nun estis pli malproksimaj de la aliaj fingroj.

La rivaloj estis pretaj denove mokridi, kiam ili rimarkis ankaŭ tion: neniom tia polekso igis malpli efikaj la manojn; ĝi plibonigis ilian kapablon kapti kaj teni.

Kio tio estas? Monstraĵo, kiu ŝanĝiĝis al bonaĵo!

Dum kvin tagoj respondaj al nombro de la fingroj de ĉiu membro, la diversaj partoj de la korpo diskutis pri la venkonto.

Ili penis trovi solvon, tamen ili ne sukcesis fari elekton, ĉar ĉiu paro da membroj estis la plej brava en tio, kion ĝi faras; do neniu povas ignori la alian.

Poste ili komencis filozofii: ĉiuj sin demandis, kio do estas la korpo, kaj ili ĉiuj komprenis, ke la korpo estas tutaĵo el diversaj partoj, kiuj interagas. Ĉiu korpoparto devas bone funkcii, por ke la tuta korpo bone funkciu.

Por eviti, ke en la estonteco tiu konkurso aŭ alia simila situacio okazu, ĉiuj korpopartoj kune decidis, ke ekde nun la korpo devos paŝi rekte: firmaj kruroj sur la grundo kaj liberaj brakoj en la aero.

La korpo estis kontenta pri tio, sed ĝi permesos al la infanoj kvarpiediri, por ke ili ne forgesu sian originon.

Poste oni destinis por ĉiu taskon: la kruroj transportos la korpon tien, kie la manoj laboros farante aŭ uzante instrumentojn.

Sume oni destinis por kruroj kaj piedoj la pezan taskon transporti la korpon, kaj por la etenditaj lertaj manoj la taskon doni formon al materialo kaj porti la manĝaĵon ĝis la buŝo.

La buŝo maĉos dente la nutraĵon, kiu estos englutita. En la stomako ĝi estos transformita en bonan likvon, kiu poste alvenos en la intesto de kie ĝi estos distribuita al ĉiuj foraj anguloj de la korpo. Dume la digestaj ruboj, antaŭ ol esti eliminitaj, trapasos la kloakan intestan kanalon: la fekaĵo kuŝos sur la apertaj kampoj aŭ estos enterigita, por ke ĝi fekundigu la grundon.La plantoj fruktos; oni plukos mane la plej karnajn fruktojn, kiuj estos manĝitaj.

Ho jes, jen la Rado de la Vivo!

Krome oni decidis pri la ludado kaj amuziĝo:

per la buŝo oni kantos, ridos kaj parolos,
per la kruroj oni ludos futbalon kaj kuros,
per la manoj helpataj de la kruroj per kiuj oni kuros, oni ludos basketbalon kaj basbalon. Per la kruroj oni precipe ludos la atletajn sportojn.

La klara divido de laboro inter ĉiuj faros la homan korpon eksterordinara biomaŝino supera je kapableco al ĉiuj aliaj estaĵoj.

Kaj tamen la diversaj korpopartoj komprenis, ke tia definitiva aranĝo ne plene povos eviti, ke oni venu ankoraŭfoje en konflikton.

La kapo, la plejsupra korpoparto, povus pensi, ke ĝi estas pli bona ol la piedoj tuŝantaj la teron aŭ ĝi estas la estro, kaj do la malsupraj korpopartoj estas nur servantoj.

Do oni klarigis, ke ĉiuj, de la kapo ĝis la piedoj, egale havos la povon. Por forigi ĉiujn dubojn oni decidis, ke doloro kaj ĝojo sentataj de unu estos samtempe sentataj de ĉiuj aliaj.
Fine oni diris, ke kiam la buŝo parolos, ĝi parolos en la nomo de la tuta korpo.

Ili ĉiuj ekkantis:

En nia korpo
ne estas servantoj.
En nia korpo
ne estas servantoj.
Reciproke ni servas nin.
Unu por ĉiuj, ĉiuj por unu.
Reciproke ni servas nin.
Unu por ĉiuj, ĉiuj por unu.
Reciproke ni servas nin.
Lange ni ĉiuj parolas.
Reciproke ni helpas nin.
Ni faras la korpon sana.
Reciproke ni helpas nin.
Ni faras la korpon sana.
Unueco estas beleco.
Ni kunlaboras por fari la korpon sana.
Ni kunlaboras por fari la korpon sana.
Unueco estas forto.

Tiu kanto “Ni Ĉiuj estas Korpo” estis adoptita kiel himno. Ekde tiam la kantado montris la diferencon inter homoj, bestoj kaj tiuj, kiuj rifuzis la revolucian vertikaliĝon.

Kvankam la kvarpieduloj atente rigardis ĉion, ili ne volis partopreni en tiu revolucio. La afero pri la kantado ŝajnis al ili ridinda, ĉar la buŝo servas por manĝi kaj ne por kanti.
Laŭ Naturo, ili konservative decidis ne ŝanĝi siajn ĉiamajn kutimojn.

Kiam la homoj konsideras sian korpon kiel tutaĵon, ili ne eraras, sed kiam la kapo blinde konfliktas kun la aliaj korpopartoj, tiam la homoj alproksimiĝas al tiuj, kiuj ne volis paŝi rekte.


Antonio Riccio is an Italian writer and translator who won second place in the International Prize for Translation in Esperanto – Republic of San Marino 2018. He studied Esperanto at the Italian Esperanto Institute, Naples. His works in Esperanto include The land of the fairies tales/La fabellando, and According to Pasolini/Laŭ Pasolini.